Czy w 2025 r. harcerstwo jest ciągle atrakcyjną formą aktywności dla młodzieży na Sądecczyźnie?
W ciągu ostatnich trzydziestu lat liczba harcerzy w Polsce wyraźnie się zmniejszyła. Jeszcze w latach 90. XX wieku harcerstwo przyciągało setki tysięcy dzieci i młodzieży, a w wielu miejscowościach – także na Sądecczyźnie – było jedną z najważniejszych form aktywności poza szkolnej. Dziś liczba członków największej organizacji harcerskiej w kraju, czyli Związku Harcerstwa Polskiego, waha się w granicach około stu tysięcy i nie rośnie w sposób trwały. W niektórych latach notowano wzrosty, szczególnie po większych wydarzeniach ogólnopolskich czy międzynarodowych, ale nie były one długotrwałe. W praktyce oznacza to, że harcerstwo w swojej tradycyjnej formie przestało być masowym ruchem młodzieżowym, choć nadal pozostaje obecne i rozpoznawalne w przestrzeni społecznej.
Przez wiele dekad harcerstwo pełniło ważną rolę w wychowaniu kolejnych pokoleń – uczyło odpowiedzialności, pracy zespołowej, zaangażowania społecznego i szacunku do przyrody. Wielu dorosłych mieszkańców Sądecczyzny z sentymentem wspomina lata spędzone w drużynie, pierwsze biwaki, rajdy, czy przyjaźnie zawarte przy ognisku. Dla nich harcerstwo to nie tylko wspomnienie młodości, ale także szkoła życia i źródło wartości, które towarzyszą im do dziś. Jednak dzisiejsza młodzież żyje w zupełnie innych realiach niż jedno czy dwa pokolenia wcześniej. Dzieci i nastolatki mają nieporównywalnie większy dostęp do informacji, działają w mediach społecznościowych, uczą się w szybszym tempie, a wolny czas spędzają w sposób bardziej zindywidualizowany. Styl życia, oczekiwania i język komunikacji bardzo się zmieniły. Współczesna młodzież często wybiera inne formy zaangażowania i rozwoju – sport, aktywność w Internecie, wolontariat w fundacjach, działania w ramach samorządów uczniowskich czy ruchów klimatycznych.
W tym kontekście tradycyjna forma harcerstwa – z mundurami, apelami, symboliką i określoną hierarchią – może wydawać się części młodych ludzi mało atrakcyjna albo trudna do zrozumienia. Harcerstwo często kojarzy się im z czymś „z innej epoki” – dobrze zorganizowanym, ale nieprzystającym do tempa i stylu życia młodego pokolenia. Szczególnie w mniejszych miejscowościach problemem bywa też brak dostępu do aktualnej oferty harcerskiej – nie każda szkoła ma swoją drużynę, a nie każdy hufiec dysponuje wystarczającą liczbą instruktorów, by prowadzić zajęcia regularnie i atrakcyjnie.
Z drugiej strony, są osoby – w tym także wielu młodych – które widzą w harcerstwie wartościową i potrzebną alternatywę wobec świata pełnego pośpiechu, rywalizacji i powierzchownych relacji. Dla nich harcerstwo to bezpieczna przestrzeń wspólnoty, działania w grupie, przygód na łonie natury i nauki życiowych umiejętności. Instruktorzy harcerscy często podkreślają, że młodzi nadal szukają autentyczności, sensu i okazji do przeżycia czegoś prawdziwego – i właśnie to może zaoferować harcerstwo, jeśli potrafi się otwierać na nowe potrzeby i dostosowywać do realiów współczesności. Tradycja, o ile nie jest sztywna, może być źródłem siły – pod warunkiem, że znajdzie wspólny język z młodym odbiorcą.
Na Sądecczyźnie drużyny harcerskie wciąż działają – organizują zbiórki, biwaki, rajdy, wydarzenia społeczne, współpracują z instytucjami kultury i samorządami. W Nowym Sączu, Krynicy-Zdroju, Starym Sączu i kilku innych miejscowościach działają aktywne środowiska harcerskie, choć nie zawsze są one widoczne dla szerszej społeczności. Jednocześnie – podobnie jak w innych regionach – zmagają się z wyzwaniami: brakiem kadry instruktorskiej, trudnościami w rekrutacji nowych członków, a czasem także stereotypowym postrzeganiem harcerstwa jako zbyt „sztywnego” lub „patetycznego”. Dla wielu nastolatków, którzy nie znają harcerstwa z własnego doświadczenia, jego oferta może pozostać nieczytelna lub zbyt mało dostępna.
Właśnie dlatego warto dziś zadać młodzieży z Sądecczyzny ważne pytanie: czy harcerstwo to dla nich nadal ciekawa i inspirująca forma spędzania czasu i rozwoju, czy może raczej coś, co należy już do przeszłości ich rodziców? Odpowiedzi pomogą lepiej zrozumieć, jak zmieniają się potrzeby i wyobrażenia młodego pokolenia oraz czy – i jak – harcerstwo może wciąż pełnić rolę wychowawczą i społeczną w XXI wieku.
