Kto ma większy wpływ na śmieci?
W codziennym życiu to młodzi decydują o wyborach konsumenckich: czy wziąć kawę „na wynos”, czy iść z bidonem; kupić fast-fashion, czy naprawić; zamówić jedzenie z dowozem, czy w pojemniku wielorazowym. Taki wybór w skali jednej osoby to kilka opakowań tygodniowo. W skali klasy, rocznika, uczelni — już tysiące. Tam, gdzie pojawiają się refill-pointy, second-handy albo swapy ubrań, widać spadek odpadów.
Używanie wielorazówek, rezygnacja z „gratisów” (widelczyki, dodatkowe saszetki), wybór lokali przyjmujących własne pudełka — to realne, powtarzalne decyzje. Ktoś, kto wraca z imprezy z kubkiem kaucjonowanym zamiast jednorazówki, nie ratuje planety, ale zmienia normę w grupie. W tym sensie opcja A mówi: największy wpływ ma codzienna praktyka i to ona najszybciej przesuwa zachowania.
Z drugiej strony to system ustawia ramy. Jeśli sklep pakuje wszystko w plastik, a miasto nie zapewnia infrastruktury (punkty naprawy, gniazda selektywnej zbiórki, łatwy odbiór bio), wybory indywidualne mają ograniczony zasięg. Gdy producent projektuje opakowania zbiorcze nie do recyklingu, nawet najbardziej zmotywowany konsument zostaje z problemem. System kaucji na kubki i pudełka, wspólny standard dla festiwali i wydarzeń, sieć kranówki w szkołach i na przystankach, jasne zasady dla food-trucków — to rozwiązania, które działają „hurtowo”. Jedna decyzja organizatora wydarzenia w Nowym Sączu potrafi zmienić zachowanie tysięcy uczestników w jeden weekend. W tym sensie opcja B mówi: najwięcej waży projektowanie reguł przez producentów i miasto, bo przesuwa punkt równowagi całego rynku.
Obie perspektywy mają ograniczenia. Sama presja na styl życia szybko uderza w tych, którzy mają mniej czasu i pieniędzy: dojazdy, praca po szkole, brak zmywarki. Z kolei czekanie na „idealny system” bywa wymówką, która odkłada zmiany na później. Rzeczywistość wygląda tak: to, co wybiera pojedyncza osoba, ma znaczenie zwłaszcza tam, gdzie system już daje alternatywę; a system najłatwiej zmienia się wtedy, gdy widać gotowość użytkowników do innego zachowania. Młodzi z Sądecczyzny funkcjonują między tymi biegunami: korzystają z gastronomii „na wynos”, jeżdżą MZK lub skuterem, chodzą na wydarzenia — i widzą, że jedne rozwiązania wspierają redukcję odpadów, a inne ją utrudniają.
Sondaż ma uchwycić, gdzie jest większa dźwignia. Czy najpierw stawiać na serię drobnych wyborów młodych, które szybko tworzą nową normę, czy najpierw wymagać zmian po stronie sklepów, producentów i miasta, które zmienią zachowania masowo? Głos można oddać na A albo B; krótkie uzasadnienie pomoże doprecyzować, jakie działania w Nowym Sączu będą najbardziej skuteczne
